Sztuk walki jest kilkaset, zależnie od tego, jak liczyć. Zamiast układać je w ranking na najgroźniejszą, warto zobaczyć, według czego w ogóle się je dzieli. Wtedy pytanie „którą wybrać” przestaje być loterią, bo zamienia się w kilka prostszych pytań o siebie.
Sztuki walki a sporty walki
Ten podział wraca najczęściej i najczęściej bywa mylony. Sport walki ma reguły, kategorie wagowe, sędziego i wynik. Trenuje się w nim to, co punktuje, i to jest jego siła: rywalizacja weryfikuje umiejętności na żywo, regularnie i bezlitośnie.
Sztuka walki jest pojęciem szerszym. Obejmuje też systemy, które nigdy nie miały zawodów, bo powstawały do czegoś innego: do obrony, do pracy z ciałem, do przekazywania tradycji. Nie znaczy to, że są od sportów lepsze ani gorsze. Znaczy, że sprawdzają się inaczej i inaczej trzeba oceniać, czy dana sala uczy dobrze.
W praktyce granica bywa płynna. Judo i taekwondo są dyscyplinami olimpijskimi i zarazem tradycyjnymi sztukami walki. Boks nie udaje niczego poza sportem. Tai chi w większości szkół nie ma nic wspólnego z rywalizacją. Większość systemów leży gdzieś pomiędzy.
Rodzaje sztuk walki według sposobu walki
To najbardziej użyteczny podział, jeśli zastanawiasz się, co będziesz robić na sali przez pierwszy rok.
Systemy uderzane
Praca na dystansie, uderzenia rękami i nogami, gra dystansem i unikami. Należą tu boks, kickboxing, muay thai, karate, taekwondo, savate, a także większość stylów kung fu. Wejście bywa szybkie, bo pierwsze ćwiczenia są zrozumiałe od razu, ale kontakt pojawia się wcześnie.
Systemy chwytane i walka w parterze
Kontrola przez chwyt, dźwignie, rzuty i duszenia. Judo, zapasy, brazylijskie jiu-jitsu, sambo. Charakterystyczne jest to, że można trenować z pełną intensywnością bez uderzania, więc sparing przychodzi wcześnie i jest stosunkowo bezpieczny.
Systemy mieszane
MMA łączy uderzenia z walką w chwycie i w parterze. Wymaga najwięcej czasu, bo trzeba opanować kilka obszarów naraz, i najczęściej zakłada rywalizację.
Systemy z bronią
Kendo, iaido, szermierka sportowa, szermierka historyczna, filipińskie eskrima i kali, a w chińskich systemach praca kijem i krótką bronią. Broń zmienia dystans i wymusza precyzję, bo margines błędu jest mniejszy niż w pracy pustymi rękami. U nas ten obszar to szermierka bronią białą, baat cham dao i długi kij.
Systemy samoobrony
Krav maga, systema i pokrewne. Powstały z myślą o sytuacjach poza salą, więc kładą nacisk na proste rozwiązania, świadomość otoczenia i działanie pod presją, a nie na formę i tradycję.
Skąd pochodzą sztuki walki
Podział geograficzny mówi mniej o tym, jak wygląda trening, ale porządkuje nazwy, które inaczej zlewają się w jedno.
Chińskie sztuki walki
Zbiorczo nazywane kung fu albo wushu, przy czym oba słowa znaczą co innego niż się je zwykle tłumaczy: kung fu to raczej umiejętność zdobyta przez pracę, wushu to dosłownie sztuka wojenna. Mieszczą się tu style klasztorne kojarzone z Shaolin, style południowe, do których należy Wing Tsun, oraz systemy takie jak tai chi, xingyi i bagua. Charakterystyczne jest przywiązanie do form, czyli ustalonych sekwencji ruchu, które porządkują naukę. U nas są to trzy formy ręczne, forma na drewnianym manekinie i formy z bronią.
Japońskie sztuki walki
Karate, judo, aikido, jujutsu, kendo. Wiele z nich przeszło w dwudziestym wieku drogę od systemu bojowego do drogi rozwoju, co widać w nazwach kończących się na „do”, czyli droga.
Koreańskie sztuki walki
Taekwondo, hapkido, tang soo do. Wyraźny nacisk na techniki nożne i wysokie kopnięcia, a w przypadku taekwondo rozbudowana struktura sportowa.
Tajskie i południowoazjatyckie
Muay thai z Tajlandii, silat z Indonezji i Malezji, eskrima z Filipin. Systemy filipińskie wyróżnia to, że naukę zaczyna się od broni, a dopiero potem przenosi zasady na puste ręce.
Rosyjskie sztuki walki
Sambo, wywodzące się z zapasów i judo, oraz systema, znacznie mniej sformalizowana i bliższa systemom samoobrony.
Europejskie i polskie
Boks, zapasy w stylu klasycznym, savate, a także szermierka historyczna odtwarzana z dawnych traktatów. W polskim kontekście najczęściej chodzi o szablę i tradycję szermierczą, którą dziś rekonstruują kluby szermierki historycznej.
Wewnętrzne i zewnętrzne, czyli podział, o który się spierają
W chińskich sztukach walki spotkasz podział na style zewnętrzne, oparte na sile, szybkości i wytrzymałości, oraz wewnętrzne, oparte na strukturze ciała, oddechu i pracy z równowagą. Do wewnętrznych zalicza się zwykle tai chi, xingyi i bagua.
Warto wiedzieć, że sam ten podział jest sporny i stosunkowo późny. Wiele szkół uważa go za mylący, bo każdy system pracuje i strukturą, i sprawnością, tylko w innych proporcjach. Wing Tsun bywa umieszczany po obu stronach tej granicy, zależnie od tego, kto opisuje. Nam bliżej do stwierdzenia, że jest to system bliskiego dystansu oparty na strukturze i czuciu, a etykieta ma mniejsze znaczenie niż to, co faktycznie dzieje się na sali. Najbliżej tej pracy jest chi sao, ćwiczenie w kontakcie z partnerem.
Złe pytanie na start
„Która sztuka walki jest najskuteczniejsza” to pytanie, na które nie ma sensownej odpowiedzi bez kontekstu. Skuteczność zależy od sytuacji, od stażu ćwiczącego i od tego, jak wygląda konkretny trening w konkretnej sali. Dwa kluby tego samego stylu mogą uczyć zupełnie inaczej.
Lepiej zapytać: czego chcę się nauczyć, ile czasu mogę na to poświęcić i czy chcę rywalizować. Te trzy odpowiedzi zawężają wybór szybciej niż porównywanie nazw systemów.
Cztery kryteria wyboru
- Cel. Sport i zawody, praktyczna samoobrona, praca z ciałem i koncentracją, albo po prostu ruch. Każdy z tych celów prowadzi gdzie indziej.
- Tempo wejścia. Jedne systemy wrzucają na głęboką wodę od pierwszego dnia, inne budują podstawy tygodniami. Ani jedno, ani drugie nie jest wadą; ważne, żeby pasowało do ciebie.
- Kontakt fizyczny. Sprawdź, ile go jest i jak jest kontrolowany. To jedna z najczęstszych przyczyn rezygnacji po miesiącu.
- Logistyka. Dojazd, godziny, częstotliwość. Najlepszy klub w mieście nie pomoże, jeśli nie będziesz w stanie tam dotrzeć kilka razy w tygodniu.
Systemu nie wybiera się z listy w internecie. Wybiera się salę, prowadzącego i ludzi, z którymi będziesz ćwiczyć w parach.
Dlatego pierwszy trening warto potraktować jak rozmowę kwalifikacyjną prowadzoną w obie strony. Ty sprawdzasz salę, sala sprawdza, czy potrafi ci coś dać.
| CZEGO SZUKASZ | NA CO PATRZEĆ |
|---|---|
| Praktycznej samoobrony | Czy mówi się o unikaniu i deeskalacji, czy tylko o technikach. |
| Pracy z ciałem i uwagą | Ile jest ćwiczeń w kontakcie i czy tempo daje się kontrolować. |
| Sportu i rywalizacji | Czy klub startuje w zawodach i jak wygląda przygotowanie. |
| Spokojnego wejścia | Czy nowa osoba dostaje osobne wprowadzenie, czy trafia od razu w środek grupy. |
Na co patrzeć na pierwszych zajęciach
Trzy rzeczy do sprawdzenia
- Czy ktoś cię poprawia. Jeśli przez półtorej godziny nikt nie skorygował twojej pozycji, to sygnał ostrzegawczy.
- Jak wygląda praca w parach. Partner powinien dopasować siłę do twojego poziomu, a nie sprawdzać, ile wytrzymasz.
- Czy dostajesz odpowiedź „dlaczego”. Dobra sala tłumaczy zasadę, a nie tylko pokazuje ruch do powtórzenia.
Jeśli po pierwszych zajęciach wychodzisz z wrażeniem, że rozumiesz o jedną rzecz więcej niż przed wejściem, to dobry znak. Reszta jest kwestią systematyczności.
Pytania i odpowiedzi
Ile jest rodzajów sztuk walki?+
Nie ma jednej liczby, bo zależy od tego, czy liczyć style, czy szkoły w obrębie stylu. Same chińskie systemy liczy się w setkach. Praktyczniej jest myśleć kategoriami: uderzane, chwytane, mieszane, z bronią i systemy samoobrony.
Czym różni się sztuka walki od sportu walki?+
Sport walki ma reguły, kategorie i wynik, więc weryfikuje umiejętności przez rywalizację. Sztuka walki to pojęcie szersze i obejmuje też systemy powstałe do obrony albo do pracy z ciałem, które zawodów nie mają. Wiele systemów należy do obu kategorii naraz.
Jakie są chińskie sztuki walki?+
Zbiorczo nazywa się je kung fu albo wushu. Należą do nich style klasztorne kojarzone z Shaolin, style południowe, w tym Wing Tsun, oraz systemy zaliczane do wewnętrznych: tai chi, xingyi i bagua. Wspólne dla nich jest uczenie przez formy, czyli ustalone sekwencje ruchu.
Czy trzeba mieć kondycję, żeby zacząć?+
Nie. Kondycja przychodzi z treningiem. Na początku ważniejsza jest regularność niż forma fizyczna.
Ile czasu potrzeba, żeby coś umieć?+
Pierwsze sensowne odruchy pojawiają się po kilku miesiącach regularnych zajęć. Wcześniej pracuje się głównie nad pozycją i podstawami.
W jakim wieku można zacząć?+
Zależy od systemu i od sali. U nas zajęcia są dla dorosłych i młodzieży od piętnastu lat. W wielu klubach grupy dziecięce zaczynają się dużo wcześniej, a górnej granicy wieku nie ma.
Czy można spróbować bez zobowiązań?+
U nas tak: pierwszy trening jest bezpłatny i niezobowiązujący. Warto sprawdzić, czy inne sale w mieście też to oferują.
Powiązane: trening w Poznaniu, historia Wing Tsun, słowniczek pojęć i medytacja w ruchu.
Sprawdź nas na własnej skórze
Trenujemy w Poznaniu przy ul. Gajowej, we wtorki i czwartki. Pierwsze zajęcia są bezpłatne.